Vận đơn đường biển được xem là một trong những chứng từ quan trọng bậc nhất, gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa. Trong bài viết này, TSL sẽ giúp bạn hiểu vận đơn đường biển là gì, cùng với đó là tác dụng trong thương mại quốc tế.
Vận đơn đường biển là gì
Vận đơn đường biển hay còn được gọi với tên tiếng Anh là Bill of Lading (B/L), là một trong những chứng từ vận tải biển quan trọng nhất trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa. Hiểu một cách đơn giản, vận đơn đường biển là văn bản do hãng tàu hoặc đại lý được ủy quyền phát hành, nhằm xác nhận rằng hàng hóa đã được tiếp nhận để vận chuyển bằng đường biển từ cảng đi đến cảng đến theo thỏa thuận.
Vận đơn đường biển không chỉ đơn thuần là giấy tờ vận chuyển mà còn mang ý nghĩa chứng từ sở hữu hàng hóa. Người nắm giữ vận đơn hợp lệ có quyền nhận hàng tại cảng đích, vì vậy B/L thường được sử dụng trong các giao dịch mua bán quốc tế gắn với thanh toán, đặc biệt là các phương thức như L/C. Trong thực tế xuất nhập khẩu, chỉ cần sai sót nhỏ trên vận đơn, doanh nghiệp cũng có thể gặp rủi ro chậm thông quan, phát sinh chi phí lưu kho, thậm chí tranh chấp quyền nhận hàng.
Vận đơn đường biển được sử dụng bởi nhiều đối tượng khác nhau. Người gửi hàng (Shipper) dùng vận đơn để chứng minh đã giao hàng cho hãng tàu. Người nhận hàng (Consignee) căn cứ vào vận đơn để làm thủ tục nhận hàng tại cảng đến. Hãng tàu sử dụng vận đơn như biên lai xác nhận hàng hóa và căn cứ thực hiện nghĩa vụ vận chuyển. Ngoài ra, đại lý giao nhận (Forwarder) cũng thường xuyên làm việc với vận đơn đường biển để thay mặt khách hàng xử lý chứng từ, kết nối các khâu vận chuyển và hỗ trợ thủ tục hải quan.
Tác dụng của vận đơn đường biển
Xác nhận quyền sở hữu hàng hóa
Một trong những tác dụng quan trọng nhất của vận đơn đường biển (Bill of Lading – B/L) là xác nhận quyền sở hữu đối với lô hàng được vận chuyển bằng đường biển. Về mặt pháp lý, người đang nắm giữ vận đơn gốc hợp lệ được xem là chủ sở hữu hợp pháp của hàng hóa trên tàu, có đầy đủ quyền nhận hàng tại cảng đến. Chính vì vậy, trong hoạt động xuất nhập khẩu, vận đơn không chỉ là chứng từ vận tải mà còn mang giá trị tương đương một chứng từ sở hữu hàng hóa. Đặc biệt, với các loại B/L theo lệnh (To order Bill of Lading), vận đơn còn có thể mua bán, chuyển nhượng hoặc ký hậu cho bên thứ ba.
Xác nhận nhận hàng
Vận đơn đường biển cũng đóng vai trò là bằng chứng xác nhận việc hãng tàu đã nhận hàng để vận chuyển và là căn cứ quan trọng khi giao hàng tại cảng đích. Khi làm thủ tục nhận hàng, người nhận hàng bắt buộc phải xuất trình vận đơn gốc để hãng tàu hoặc đại lý giao nhận đối chiếu, từ đó đảm bảo giao đúng lô hàng, đúng chủ thể. Dựa trên các thông tin thể hiện trên B/L như số lượng, chủng loại, tình trạng hàng hóa, cảng đi – cảng đến, các bên có cơ sở xác nhận hiện trạng lô hàng tại thời điểm bàn giao. Khi hàng hóa đã được giao cho người cầm vận đơn hợp lệ, trách nhiệm đối với hàng hóa sẽ được chuyển giao từ hãng tàu sang người nhận.
Dùng để thanh toán tại ngân hàng
Trong thanh toán quốc tế, đặc biệt là phương thức thư tín dụng (L/C), vận đơn đường biển là một trong những chứng từ bắt buộc và có giá trị quyết định. Ngân hàng chỉ chấp nhận thanh toán cho bên xuất khẩu khi bộ chứng từ, trong đó có vận đơn đường biển, được xuất trình đúng, đủ và phù hợp với các điều kiện quy định trong L/C. Điều này cho thấy tác dụng của vận đơn không chỉ dừng lại ở khâu vận chuyển mà còn gắn chặt với dòng tiền trong giao dịch thương mại quốc tế.
Có những loại vận đơn đường biển nào
Vận đơn theo tình trạng xếp dỡ hàng hóa
Căn cứ vào tình trạng hàng hóa tại thời điểm phát hành, vận đơn đường biển được chia thành hai loại phổ biến là
- Vận đơn đã xếp hàng (Shipped on Board B/L), hãng tàu xác nhận rằng hàng hóa đã thực sự được xếp lên tàu và sẵn sàng vận chuyển theo hành trình đã thỏa thuận.
- Vận đơn nhận để xếp (Received for Shipment B/L) chỉ xác nhận hãng tàu đã tiếp nhận hàng tại cảng nhưng chưa xếp lên tàu, do đó mức độ đảm bảo thấp hơn.
Vận đơn đường biển theo khả năng lưu thông
- Vận đơn theo lệnh không ghi cụ thể tên người nhận mà thể hiện dưới dạng “to order of…”, cho phép chuyển nhượng quyền sở hữu hàng hóa thông qua ký hậu. Order B/L được sử dụng phổ biến trong các giao dịch thương mại quốc tế, đặc biệt là các hợp đồng có thanh toán qua ngân hàng.
- Vận ơn đích danh ghi rõ tên và địa chỉ người nhận hàng, không cho phép chuyển nhượng. Chỉ đúng người có tên trên vận đơn mới được nhận hàng tại cảng đến, phù hợp với các giao dịch mua bán đơn giản, ít rủi ro.
Vận đơn đường biển theo phê chú trên vận đơn
- Vận đơn sạch là loại không có bất kỳ phê chú bất lợi nào, thể hiện hàng hóa được nhận trong tình trạng tốt, bao bì nguyên vẹn.
- Vận đơn không sạch (Unclean hoặc Claused B/L) có ghi chú các khiếm khuyết như bao bì rách, hàng móp méo, ký mã hiệu mờ… Những phê chú này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của người gửi hàng và thậm chí khiến ngân hàng từ chối thanh toán trong giao dịch xuất nhập khẩu.
Vận đơn theo hành trình vận chuyển
- Vận đơn đi thẳng áp dụng khi hàng hóa được vận chuyển trực tiếp từ cảng đi đến cảng đến, không qua trung chuyển, thường gặp trên các tuyến ngắn hoặc có chuyến tàu thẳng.
- Vận đơn chở suốt được sử dụng khi hàng phải qua nhiều cảng hoặc nhiều tàu khác nhau, nhưng hãng tàu vẫn chịu trách nhiệm xuyên suốt cho toàn bộ hành trình.
- Vận đơn đa phương thức áp dụng cho các lô hàng sử dụng từ hai phương thức vận tải trở lên, ví dụ kết hợp đường biển và đường bộ, do người vận tải đa phương thức (MTO) phát hành.
Vận đơn đường biển theo hình thức theo tàu
- Vận đơn tàu chợ (Liner B/L) được sử dụng trên các tuyến vận tải có lịch trình cố định, điều kiện và cước phí được quy định sẵn, phù hợp với hàng lẻ.
- Vận đơn theo hợp đồng thuê tàu (Charter Party B/L) áp dụng khi người thuê thuê toàn bộ hoặc một phần con tàu để vận chuyển hàng hóa.
Vận đơn đường biển theo giá trị sử dụng
- Vận đơn gốc (Original B/L) được phát hành thành ba bản có giá trị pháp lý như nhau, trong đó người nhận hàng phải xuất trình ít nhất một bản gốc hợp lệ để nhận hàng tại cảng đến.
- Vận đơn sao/chụp (Copy B/L) chỉ mang tính chất tham khảo, đối chiếu hoặc lưu hồ sơ, không có giá trị nhận hàng hay xác lập quyền sở hữu.
Nội dung chính có ở vận đơn đường biển
Các nội dung có trên vận đơn đường biển sẽ bao gồm:
- Thông tin người phát hành vận đơn, Shipper, Consignee, Notify Party
- Thông tin chứng từ vận đơn đường biển: B/L No hay Số vận đơn, Tiêu đề của vận đơn.
- Thông tin về tàu vận chuyển sẽ bao gồm tên, số hiệu tài, cảng xếp dỡ, nơi nhận và giao
- Thông tin cước phí
- Thông tin đơn hàng: Số hiệu, trọng lượng hàng hóa, phương thức giao nhận, số cont, số kiện, mô tả hàng hóa.
Có thể thấy, vận đơn đường biển không chỉ đơn thuần là chứng từ vận chuyển mà còn đóng vai trò pháp lý quan trọng trong toàn bộ chuỗi logistics và thương mại quốc tế. Hy vọng qua bài viết này TSL đã mang đến cho bạn cái nhìn toàn diện và dễ hiểu về Bill of Lading.