WRS (War Risk Surcharge) là phụ phí chiến tranh trong vận tải quốc tế, thường được hãng tàu áp dụng khi tàu đi qua khu vực có xung đột, bất ổn chính trị hoặc rủi ro an ninh hàng hải. Đây là khoản phí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tổng chi phí vận chuyển hàng hóa, đặc biệt trong giai đoạn thị trường logistics toàn cầu biến động mạnh. Vậy WRS là gì và phụ phí này được áp dụng trong trường hợp nào?
WRS Là Gì?
WRS là viết tắt của War Risk Surcharge, được hiểu là phụ phí rủi ro chiến tranh trong vận tải quốc tế. Đây là khoản phí cộng thêm vào cước biển gốc (Ocean Freight) khi tàu vận chuyển đi qua khu vực có chiến sự, bất ổn địa chính trị, khủng bố hàng hải hoặc nguy cơ tấn công tàu thương mại. WRS có thể thay đổi rất nhanh theo tình hình thực tế. Khi mức độ rủi ro tại tuyến vận chuyển tăng lên, hãng tàu sẽ cập nhật thêm khoản phí này để bù đắp chi phí khai thác phát sinh.
Trong vài năm gần đây, phụ phí WRS được nhắc đến nhiều hơn do căng thẳng tại khu vực Biển Đỏ và Trung Đông khiến nhiều tuyến vận tải quốc tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Không ít hãng tàu phải thay đổi hành trình hoặc tăng phụ phí liên tục chỉ trong thời gian ngắn.
Bản chất của phí WRS
Về bản chất, WRS là khoản phụ phí giúp hãng tàu bù đắp những chi phí tăng thêm khi khai thác tàu tại khu vực nguy hiểm. Khi một tuyến hàng hải bị đánh giá có nguy cơ chiến sự hoặc mất an toàn, chi phí vận hành tàu thường tăng lên đáng kể so với bình thường. Các khoản chi phí phát sinh thường liên quan đến bảo hiểm chiến tranh dành cho tàu và hàng hóa, chi phí tăng cường an ninh hàng hải hoặc chi phí điều phối hành trình. Trong nhiều trường hợp, tàu còn phải thay đổi tuyến chạy hoặc neo chờ để đảm bảo an toàn, khiến tổng chi phí khai thác tiếp tục bị đội lên.
Đây cũng là lý do hãng tàu thường chuyển một phần áp lực tài chính sang chủ hàng thông qua phụ phí WRS. Mức phí này không cố định mà thay đổi theo từng giai đoạn, từng tuyến vận chuyển và tình hình thực tế của thị trường quốc tế.
WRS có bắt buộc không?
WRS không phải phụ phí bắt buộc áp dụng cho mọi lô hàng quốc tế. Loại phí này thường do hãng tàu công bố dựa trên mức độ rủi ro của tuyến vận chuyển tại thời điểm khai thác. Loại phí này thường do hãng tàu công bố dựa trên tình hình thực tế của tuyến vận chuyển. Nếu khu vực khai thác tàu được đánh giá có rủi ro cao, hãng tàu có thể bổ sung WRS vào báo giá cước biển. Khi tình hình ổn định trở lại, phụ phí này cũng có thể được giảm hoặc tạm ngừng áp dụng.
Khu vực thường áp dụng
WRS chỉ xuất hiện tại các vùng vịnh chiến lược, các eo biển quốc tế đang xảy ra xung đột quân sự hoặc bị đe dọa tấn công. Các khu vực điển hình thường xuyên bị áp dụng phụ phí này bao gồm khu vực Biển Đỏ, vùng sừng Châu Phi (nguy cơ cướp biển Somalia) hoặc khu vực Trung Đông. Những khu vực này giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu nên khi xảy ra bất ổn, chi phí logistics quốc tế thường bị ảnh hưởng rất rõ.
Khi Nào Hãng Tàu Thu Phí WRS?
Phụ phí rủi ro chiến tranh WRS không được áp dụng đại trà cho mọi tuyến đường mà chỉ phát sinh theo tình hình thực tế khi mức độ an toàn hàng hải bị đe dọa:
Xảy ra xung đột quân sự trực tiếp hoặc bất ổn an ninh
Khi khu vực vận chuyển xảy ra chiến sự, tấn công tàu hàng, khủng bố hàng hải hoặc căng thẳng địa chính trị kéo dài, hãng tàu sẽ phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại cao hơn trong quá trình khai thác. Nhiều tổ chức hàng hải quốc tế cũng sẽ phát cảnh báo an ninh hoặc khuyến nghị hạn chế đi qua khu vực nguy hiểm. Ngay sau đó, nhiều hãng tàu sẽ bổ sung WRS vào báo giá vận chuyển để bù đắp rủi ro phát sinh. Đây cũng là lý do mức phụ phí này thường biến động khá nhanh theo tình hình quốc tế.
Phí bảo hiểm tàu biển bị đẩy lên cao
Trong các giai đoạn bất ổn, các đơn vị bảo hiểm quốc tế sẽ lập tức nâng mức phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với phương tiện di chuyển qua vùng nguy hiểm. Để bảo toàn biên lợi nhuận, hãng tàu buộc phải chuyển giao một phần áp lực tài chính này sang cho chủ hàng.
Để hạn chế ảnh hưởng đến lợi nhuận, hãng tàu thường chuyển một phần chi phí này sang chủ hàng thông qua WRS. Đây là tình huống khá phổ biến với các tuyến vận tải đi qua Trung Đông hoặc Biển Đỏ trong thời gian gần đây. Nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu chỉ phát hiện phụ phí tăng sau khi chốt booking hoặc gần ngày tàu chạy, khiến kế hoạch chi phí bị ảnh hưởng đáng kể.
Phát sinh chi phí vận hành do đổi tuyến
Khi một eo biển bị phong tỏa hoặc quá nguy hiểm, tàu phải neo chờ điều phối nhiều ngày hoặc phải thay đổi hành trình đi vòng qua các tuyến đường dài hơn. Ví dụ, thay vì đi qua kênh đào Suez, nhiều tàu phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi. Việc thay đổi hành trình khiến transit time có thể kéo dài thêm từ một đến hai tuần, đồng thời làm tổng chi phí vận chuyển tăng mạnh. Việc này làm tiêu tốn thêm lượng lớn nhiên liệu và thời gian khai thác, khiến WRS tăng vọt.
Ai Là Người Chịu Phí WRS?
Trong hoạt động xuất nhập khẩu, trách nhiệm thanh toán phụ phí War Risk Surcharge phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms) được quy định trong hợp đồng ngoại thương:
Đối với các điều kiện nhóm F (như FOB)
Theo điều kiện FOB (Free On Board), người bán hoàn thành trách nhiệm khi hàng đã được xếp lên tàu tại cảng xuất. Sau thời điểm này, người mua sẽ chịu trách nhiệm đối với cước vận chuyển quốc tế và các phụ phí phát sinh liên quan đến tuyến tàu. Vì vậy, WRS thường sẽ do phía buyer hoặc consignee thanh toán. Đây là trường hợp khá phổ biến trong hoạt động nhập khẩu khi doanh nghiệp Việt Nam mua hàng theo điều kiện FOB và tự thuê hãng tàu hoặc forwarder.
Đối với các điều kiện nhóm C và D (như CIF, CFR)
Với điều kiện CIF hoặc CFR, người bán là bên chịu trách nhiệm thuê tàu và thanh toán cước biển đến cảng đích. Trong trường hợp này, phí WRS thường sẽ do người bán thanh toán trước cho hãng tàu hoặc forwarder. Sau đó, chi phí này có thể được cộng vào giá bán hàng hóa khi báo giá cho người mua. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn nên kiểm tra kỹ điều khoản hợp đồng để tránh phát sinh tranh chấp liên quan đến các surcharge bất thường như WRS.
WRS Ảnh Hưởng Thế Nào Đến Chi Phí Vận Chuyển?
Dù không xuất hiện cố định, nhưng sự xuất hiện của phụ phí chiến tranh WRS mang lại những tác động và rủi ro lớn đến chuỗi cung ứng của doanh nghiệp:
Làm đội tổng chi phí Ocean Freight
WRS thường được tính trực tiếp trên mỗi đơn vị container (Per Box). Khi tình hình chiến sự căng thẳng, mức phí này có thể tăng từ vài chục USD lên đến hàng trăm, thậm chí hàng ngàn USD/container chỉ trong thời gian ngắn, làm tăng mạnh giá thành cập cảng (landed cost) của hàng hóa.
Gây thụ động cho kế hoạch lên giá
Mức phí WRS biến động liên tục theo tình hình an ninh thực tế. Nhiều trường hợp báo giá ban đầu của bên logistics chưa có phí WRS, nhưng đến khi chốt booking hoặc xuất hàng thì phụ phí mới phát sinh. Nếu doanh nghiệp không cập nhật kịp thời vào giá bán, biên lợi nhuận thực tế sẽ bị sụt giảm nghiêm trọng.
Kéo dài thời gian vận chuyển (Transit Time)
Để tránh các khu vực có rủi ro an ninh cao, tàu phải đổi route chạy vòng, khiến thời gian giao hàng bị chậm trễ từ 7 – 15 ngày so với lịch trình ban đầu. Điều này trực tiếp gây ra nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư sản xuất và làm phát sinh thêm chi phí lưu kho bãi.
Cách Kiểm Tra Và Lưu Ý Cho Doanh Nghiệp Khi Phát Sinh Phí WRS
Để chủ động kiểm soát chi phí vận tải và hạn chế tối đa các rủi ro phát sinh ngoài kế hoạch kinh doanh, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần lưu ý các giải pháp sau:
Rà soát kỹ báo giá vận chuyển (Quotation)
Doanh nghiệp cần yêu cầu các công ty công ty logistic bóc tách rõ ràng danh mục surcharge. Hãy kiểm tra xem dòng phí WRS đã được tính gộp vào cước chính chưa, đồng thời đặc biệt lưu ý đến thời hạn hiệu lực của báo giá vì phí WRS có thể thay đổi theo từng tuần hoặc từng chuyến tàu.
Theo dõi sát thông báo từ các Carrier
Biến động địa chính trị diễn ra rất nhanh và đột ngột. Doanh nghiệp cần duy trì kênh liên lạc liên tục với các đại lý công ty logistic hoặc chủ động cập nhật thông báo từ các hãng tàu (Carrier) để nhận diện sớm xu hướng điều chỉnh phụ phí, từ đó kịp thời điều chỉnh lịch đóng hàng.
Chủ động lên phương án tài chính và tuyến đường dự phòng
Doanh nghiệp nên trích một khoản ngân sách dự phòng rủi ro logistics cho các lô hàng đi tuyến đường dài. Trong trường hợp phụ phí WRS quá cao hoặc tuyến đường quá nguy hiểm, cần chủ động tính đến các phương án thay thế như đa dạng hóa tuyến đường, chuyển đổi sang vận tải đa phương thức hoặc vận tải hàng không nếu là hàng gấp.
Với những thông tin mà TSL vừa cung cấp, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn Tariff là gì và tầm quan trọng của thủ tục này trong hoạt động xuất nhập khẩu.